Dziś jest: Imieniny obchodzi: Adelajda, Agata, Izydor
| FIGURA Matki Bożej Sejneńskiej |
Nieocenionej wartości historycznej, łaskami słynąca figura Matki Boskiej Sejneńskiej z Dzieciątkiem, będąca przedmiotem kutlu religijnego w Bazylice Mniejszej p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach, króluje i patronuje tej ziemi od 1603 roku. Figura należy do jednego z trzech znanych typów figur szafkowych Madonny. Jej powstanie zawdzięczamy nieznanemu rzeźbiarzowi z Gdańska prawdopodobnie w pierwszej połowie XV wieku, w okresie pobytu krzyżaków na ziemiach polskich. Obok sejneńskiej, zachowały się jeszcze 4 tego typu figury: w Lubieszowie, Konówce, ponadto po jednej w Muzeum Cluny we wschodniej Francji i Muzeum Narodowym w Norymberdze, ta ostatnia także pochodzi z Polski.
Wewnątrz płaskorzeźba wyobraża Boga Ojca siedzącego na tronie z rozłożonymi ramionami, w których trzyma krucyfiks. Nad głową Boga Ojca Duch Święty w postaci gołębicy. Na otwartych bokach widnieją malowidła 27 postaci, 14 po prawej i 13 po lewej stronie. Pośród tych postaci dostrzegamy dwóch rycerzy krzyżackich, świadczy to o okresie powstania figury. W roku 1610 dominikanie sprowadzeni do Sejn z Wilna, rozpoczęli budowę dużego murowanego kościoła klasztornego. Jesienią 1619 roku w uroczystej procesji wniesiono do niewykończonej jeszcze budowli kościoła cudowną figurę Matki Boskiej, którą umieszczono ponad cyborium głównego ołtarza we wnęce. Wnęka była wyłożona brokatami, obramowana złoceniami i zwieńczona baldachimem z kosztownymi wisiorami. Wnęka była obwieszana coraz nowymi wotami - dowodami odebranych łask.
W roku 1881 biskup sejneński Piotr Lubicz Wierzbowski z własnych funduszy zbudował kaplicę - od północnej strony katedry, z wejściem od prawej bocznej nawy. Kaplica została wyposażona w renesansowy ołtarz z kolumnami. Nad ołtarzem we wnęce umieszczono figurę Matki Boskiej - jako jej stałe miejsce. Tam pozostaje dotychczas.W roku 1925 powołana Kapituła Kolegiacka przystąpiła do odnowienia kościoła pokatedralnego w Sejnach. Stan figury Matki Boskiej był zły, na skutek wilgoci złuszczyły się farby i złocenia, brakowało palców u rąk Matki Boskiej. Ówczesny proboszcz ks. Wincenty Astasiewicz po długich staraniach znalazł w Warszawie fachowców w osobach: artysty rzeźbiarza Fr. Sidorowicza, inżyniera Z. Węgrzyckiego i malarza prof. M. Gryczyńskiego.W czasie zabiegów konserwatorskich, po usunięciu farb, podkładów gipsowych, a także naklejonej warstwy płótna, okazało się, że drewno lipowe figury jest doskonale zachowane. Wnętrze figury - płaskorzeźba i malowidła 27 postaci, zachowały się bez większych uszkodzeń. Figura została zakonserwowana i pomalowana, złocenia wykonano dukatowym złotem.Na odpust Matki Bożej Nawiedzenia 1932 roku figura jaśniała świeżym blaskiem. Po stu latach znowu otwarto jej wnętrze. Liczne rzesze wiernych z nabożeństwem oddawały cześć Bogarodzicy - w figurze Matki Boskiej Sejneńskiej, wypraszając łaski i wstawiennictwa. Ks. prałat Stanisław Rogowski - ówczesny proboszcz, dziekan i kustosz sanktuarium - wszczął starania o ukoronowanie figury Matki Boskiej i Dzieciątka Jezus - koronami papieskimi.
Papież Paweł VI Bullą z dnia 3 lutego 1973 roku zatwierdził prośbę i udzielił pozwolenia na koronację.Dnia 6 września 1975 roku J. Em. Karol kardynał Wojtyła metropolita krakowski, a obecny Ojciec Święty Jan Paweł II - celebrował Mszę św. inaugurującą uroczystości koronacyjne. Całą noc trwały modły pod przewodnictwem ojców dominikanów. Dnia 7 września 1975 roku na placu za klasztorem, odbyły się uroczystości koronacyjne. Głównym celebransem był kardynał Wojtyła a homilię znaczeniu Maryi w życiu Kościoła, narodu, parafii i każdego człowieka wygłosił Prymas Polski Stefan Kardynał Wyszyński.
W księdze pamiątkowej parafialnej Prymas Polski Stefan Kardynał Wyszyński w dniu 7 września 1975 roku udzielił następującego zezwolenia; "...że odtąd figura Matki Bożej może być otwierana w główne święta kolegiackie, parafialne i pielgrzymie - jak również ilekroć względy duszpasterskie będą tego wymagały". Od 400 lat Matka Boska otacza opieką tę Ziemię i lud, obdarzając go licznymi łaskami. Przymiotniki nadawane figurze: Matka Boska Sejneńska, łaskami słynąca, od Trójcy Świętej - dobitnie świadczą o wielkim kulcie, jakim jest obdarzona figura w Sanktuarium Maryjnym w Sejnach. Liczne wota dziękczynne, zaświadczają zasadności tych przymiotników - od wieków słowa "łaskami słynąca" towarzyszą Sejneńskiej Pani.
Refleksje po jubileuszu
1 czerwca 2002 roku przeżywaliśmy uroczystości związane z jubileuszowymi rocznicami 400-lecia pobytu w Sejnach cudownej figury Matki Bożej łaskami słynącej oraz 400 lat od nadania dóbr dominikanom wileńskim i sprowadzenia ich do Sejn przez Jerzego Grodzińskiego. Starosta przeroślski i płotelski, właściciel okolicznych dóbr i założyciel miasta, które według jego woli nazwano Juriewo (dzisiejsze Sejny), nie doczekał spełnienia budowy klasztoru i kościoła przyklasztornego w Sejnach, bowiem zmarł 12 stycznia 1603 roku.
Te bardzo krótko opisane, a ważne elementy, które charakteryzują naszą sejneńską bazylikę niech uświadamiają nam jak cenne wartości przedstawia nasza świątynia i w jak ważnych jubileuszowych uroczystościach mogliśmy uczestniczyć w dniu 1 czerwca 2002 r.
Eugeniusz Fr. Klimaniec
MADONNA SEJNEŃSKA
W krajobraz miasta Sejny od ponad 400 lat wpisany jest kościół i klasztor podominikański. Dzieje tego zespołu klasztornego są nierozerwalnie związane z historią miasta. W 1593 roku Jerzy Grodziński, starosta przerolski i płotewski, leśniczy przełomski objął w posiadanie dobra po rodzinie Wiśniowieckich nad rzeką Sejną (obecnie Marycha).
Między rokiem 1593 a 1602 Grodziński ufundował drewniany kościół pod wezwaniem świętego Jerzego, czyli swojego patrona. Kościół ten został rozebrany w roku 1842.
Jerzy Grodziński dzięki swojej przedsiębiorczości zgromadził ogromny majątek, nie miał jednak potomstwa. Dominikańscy apologeci zanotowali, że Grodziński pod koniec życia zwrócił się ku sprawom religijnym i kościoła katolickiego. Z fundacją wiąże się legenda, która mówi, że przyśnił się mu w białym habicie, który polecił udać się do Wilna, gdzie w kościele Świętego Ducha odnajdzie jego braci podobnie ubranych, których powinien zabrać ze sobą do Sejn.
W końcu XVI wieku ten zakon przejawiał znaczną aktywność w tworzeniu nowych domów zakonnych. Prawdopodobnie sami dominikanie wileńscy zabiegali o pozyskanie możnego fundatora dla wsparcia ich misji krzewienia religii na pograniczu prusko-polsko-litewskim. Akt fundacji został spisany 16 maja 1602 roku. W akcie sporządzonym w języku ruskim, Grodziński, z żoną Justyną z Dulskich oddał dominikanom cały majątek z miastem, folwarkiem i ludźmi w nich osiadłymi. W skład klucza wchodziły rozległe grunty oraz trzynaście jezior. Woźny grodzieński Jerzy Toboliński, w dniu 10 czerwca 1602 roku wprowadził dominikanów do nowych dóbr. W obecności fundatorów i okolicznej szlachty przekazał cały majątek wraz z poddanymi Sewerynowi Krzywińskiemu, przeorowi dominikanów wileńskich, któremu towarzyszyli zakonnicy. Zakonnicy jeszcze za życia Grodzińskiego (zmarł zaledwie siedem miesięcy od daty fundacji) przystąpili do budowy murowanego kościoła i klasztoru w obecnym miejscu. Budowę zakończono prawdopodobnie w roku 1619; konsekracja kościoła nastąpiła w roku 1632. Forma architektoniczna kościoła różniła się od obecnej; w miejscu obecnej barokowej wschodniej fasady było prezbiterium z ołtarzem głównym; wygląd samego klasztoru był podobny do obecnego. Dzięki umieszczeniu w tle portretu Jerzego Grodzińskiego wiemy jako pierwotnie wyglądał kościół i klasztor.
W wnętrzu tego kościoła jest przechowywana figura Matki Bożej łaskami słynącej. Figura znajduje się w ołtarzu kaplicy północnej, wyróżnia się stylistycznie na tle pozostałego wyposażenia kościoła. Niewątpliwie figura Matki Boskiej Sejneńskiej jest zabytkiem wyjątkowym pod każdym względem.
Należy ona do oryginalnej grupy gotyckich przedstawień Matki Boskiej, określanych jako Madonny szafkowe. Do dziś zachowało się kilka rzeźb z tej grupy. Są to figury w Klonówce i Lubieszowie (województwo wschodniopomorskie), Norymberdze (Niemcy, Muzeum Germańskie), Paryżu (Francja, Muzeum Cluny) i Sejnach. Powstałe na przełomie XIV i XV wieku w państwie krzyżackim Madonny szafkowe stanowią połączenie skomplikowanego programu ikonograficznego: siedzącej postaci Marii z Dzieciątkiem na kolanach, Tronu Łaski i Płaszcza Opiekuńczego; symbolizują jednocześnie potrójne narodziny Chrystusa: odwieczne z Boga Ojca, w doczesności - z matki ziemskiej i w sercach ludzkich.
Sejneńska Madonna - według zapisów dominikańskich - trafiała do Sejn za sprawą Jerzego Grodzińskiego. Sprowadzenie jej obrosło legendą, którą przytoczył i spopularyzował w połowie XIX wieku Alfons Połujański:
"W wielkim ołtarzu umieszczona jest statua Matki Boskiej, cudami słynąca. O pochodzeniu jej podanie mówi, że Grodzieński na ukończeniu kościoła miał drugie widzenie, którem wezwany został do wykupienia od snycerza w mieście Królewcu Matki Boskiej sprzedanej przez jakiegoś poganina, którą sprowadzić ma do nowo budującego się kościoła. Pobożny Grodziński niezwłocznie udał się do wskazanego we śnie miejsca i z wielką trudnością dobiwszy ze snycerzem targu, nabytą statuę ułożył na bryce końmi gniademi ciągnionej. Skoro wyruszył z tym kosztownym nabytkiem w drogę, pozostały w Królewcu snycerz pożałował, że za mało jeszcze wziął od Grodzińskiego za swój towar i puściwszy się w pogoń za nim, chciał mu zwrócić wzięte pieniądze, jeśli wyższej ceny podług żądania jego nie postąpi; lecz tak się daremną pogonią, iż tracił chęć dalej zapędzić się, aż wreszcie udało się zoczyć i dopędzić Grodzińskiego, lecz jakże się dziwił, gdy w miejsce koni gniadych, ujrzał do bryki Grodzińskiego zaprzężone siwosze; co więcej gdy zatrzymaszy się na drodze, obadwa szukali w bryce statuy, znalezioną być nie mogła; co spowodowało powrót wspólny do Królewca, dokąd jadąc, szukali po drodze swej zguby, jednakże na próżno, bo statua zrządzeniem cudownem znaleziona została u snycerza w tem samem miejscu, skąd wzięta była. Ten cud jeszcze większą chciwość snycerza wzbudził, który postanowił żądać za statuę tyle złota, ile ona zaważy. Grodziński zrazu zwątpił o dopięciu swego zamiaru, lecz następnie westchnąwszy do Boga, postanowił swe mienie sprzedać, byleby tę statuę mógł dostać. Lecz jakież ich obudwu było zdziwienie, gdy statua zaważyła mniej od poprzednio zapłaconej snycerzowi wartości. Przeto, chcąc nie chcąc, snycerz poprzestać musiał na wartości ostatecznie przez się ustanowionej. Grodziński zabrawszy powtórnie statuę, przywiózł ją bez przeszkody do Sejn. Lecz gdy kościół nie był jeszcze ukończony, postanowił ją tymczasowo umieścić w jednym z kościołów katolickich w Grodnie. Ale, gdy ani konie, ani woły, na przemian zaprzężone, w żaden sposób tego ciężaru z miejsca ruszyć nie mogły, Grodziński uznając w tem wolę Boga, pozostawił statuę w Sejnach".
Tyle mówi podanie. Czas sprowadzenia figury Matki Boskiej Sejneńskiej tradycja określa się na rok 1602. Brak wiarygodnych przekazów nie pozwala wskazać miejsca (kościoła), skąd Jerzy Grodzieński tę figurę sprowadził. Również historia narodzin grupy figur zwanych Madonnami szafkowymi nie pozwala ustalić, w jaki sposób i skąd bezpośrednio trafiła ona do Sejn. Pierwotnie umieszczono ją w ołtarzu pierwszego drewnianego kościoła sejneńskiego. Potem, do roku 1882, znajdowała się w ołtarzu głównym obecnego kościoła. Następnie przeniesiona została do zbudowanej specjalnie dla niej kaplicy (przylegającej od północy do korpusu kościoła). Szybko zyskała uznanie jako "cudami słynąca". W innym podaniu przypisuje się jej uratowanie Sejn w czasie "potopu szwedzkiego", kiedy Sejny były zagrożone splądrowaniem przez wojska rosyjskie. Wówczas wokół miasta pojawił się tuman sugerujący, że jest ono bronione przez wojsko. Zniechęciło to Moskali do ataku. Liczne wota zgromadzone na ścianach kaplicy dowodzą odwoływania się ludzi do pomocy cudownej figury.
Pięć zachowanych figur, określane jako pomorskie Madonny szafkowe, ma podobną formę. Każda z nich przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem na prawym kolanie, które podtrzymuje ona prawą ręką, w lewej zaś trzyma jabłko. Figury są przecięte pionowo w środku do wysokości ramion. Po otwarciu szafki - jaką jest korpus figury - skrzydła tworzą rozchylone poły płaszcza. Na skrzydłach namalowani są ludzie udający się pod opiekę Matki Boskiej, centralną zaś część stanowi Tron Łaski (przedstawienie Boga Ojca trzymającego krucyfiks).Madonna Sejneńska posiada pewne elementy zdecydowanie wyróżniające ją na tle tej niewielkiej grupy. Jest przede wszystkim pokazaniem pełnej Trójcy Świętej, bowiem tylko w tej figurze obok Boga Ojca, ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa, występuje Duch Święty pod postacią gołębicy.
Analiza formalna poszczególnych elementów figury, polegająca na porównaniu takich szczegółów, jak fałdy szat czy opracowanie twarzy Madonny, pozwala określić czas jej powstania na nie wcześniejszy niż trzecie ćwierćwiecze XIV wieku.
Jeden z badaczy niemieckich, K.H. Clasen, twierdził, że pomorskie Madonny szafkowe były odbiciem mistycznych prądów religijnych XIV i XV wieku. Przedstawienie figury Matki Bożej było zawarte w wizji błogosławionej Doroty z Montowów Wielkich, która żyła w latach 1357-1394. Wizje błogosławionej Doroty spisywał jej spowiednik Jan z Kwidzyna. Ksiądz Roman Ciecholewski, badający zagadnienie Madonn szafkowych, twierdził, że rzeźby te nie należą do mistycznego kierunku plastyki końca XIV wieku. Doszukiwał się on w takim potraktowaniu figury Madonn racjonalnej konstrukcji teologicznej. Podobne gotyckie figury znane są również we Francji i Austrii.. Znane są trzynastowieczne figurki Matki Bożej, które po otwarciu ukazują malowane kwatery opowiadające historie zbawienia lub wydarzenia z życia Matki Jezusa.
Ważnym czynnikiem ułatwiającym datowanie figur szafkowych jest analiza treści ikonograficznych, zawartych na skrzydłach. Na ich podstawie można ocenić wydarzenia polityczne dziejące się w państwie zakonnym na przełomie XIV i XV wieku.
Na skrzydłach sejneńskiej figury przedstawiono po trzynaście postaci kobiet i mężczyzn zwracających się do Trójcy Świętej. Wśród orantów na pierwszy plan wysuwają się postacie dwóch rycerzy-mnichów krzyżackich z białymi płaszczami i czarnymi krzyżami. Ponadto na lewym skrzydle pokazany jest papież z tiarą na głowie. W pozostałych czterech figurach Madonn szafkowych występuje bardziej zróżnicowana stany ówczesnego społeczeństwa. Są tam królowie, książęta i cesarz oraz pełna gama feudałów świeckich. Na skrzydłach sejneńskich dominują dwaj Krzyżacy oraz papież w otoczeniu prostych ludzi. Takie potraktowanie tłumu orantów pozwala wiązać powstanie figury z dwoma wydarzeniami: zerwaniem przez Krzyżaków kontaktów z protektorem Zakonu, cesarzem Wacławem IV, oraz uznaniem zależności jedynie od najwyższej władzy duchownej - papieża.
Sprawą istotną jest znalezienie odpowiedzi na pytanie jakie funkcje spełniały Madonny szafkowe. Z uwagi na rozbudowany ich program ikonograficzny i polityczny badacze przyjmują, że mogły służyć jako ołtarze polowe. Krzyżacy kapelani towarzyszyli przecież wyprawom zbrojnym. Modlitwa i walka była nieodłączną częścią reguły Zakonu Szpitala Najświętszej Panny Marii Domu Niemieckiego. Sejneńska figura mogła w tych wyprawach wojennych również uczestniczyć.
W latach trzydziestych figura została poddana fatalnej w skutkach konserwacji, która zniszczyła sporą część polichromii. W latach sześćdziesiątych rzeźbę konserwował zespół pod kierunkiem profesora Bohdana Marconiego, dzięki czemu odzyskała pierwotną kolorystykę. W 1999 powtórnie była poddana konserwacji.
Papież Paweł VI, dekretem z 3 lutego 1973 roku zezwolił na koronację figury. Uroczyste poświęcenie koron nastąpiło 7 września 1975 roku, przy udziale prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego, kardynała Karola Wojtyły (obecnie papież Jan Paweł II) oraz ówczesnego biskupa ordynariusza diecezji łomżyńskiej, Mikołaja Sasinowskiego.
Maciej Ambrosiewicz
 |
 |
 |
Madonna szafkowa z Sejn |
Madonna szafkowa z Klonówki |
Madonna szafkowa z Lubiszewa |
Literatura:
Ambrosiewicz Maciej: Zespół podominikański w Sejnach, Suwałki 1997,
Ciecholewski Roman, Polityka krzyżacka przełomu XIV i XV wieku w świetle ikonografii malowideł na skrzydłach pomorskich Madonn szafkowych. Studia Pelplińskie 1980 (t.10), s. 253-270
Ciecholewski Roman: Problematyka badawcza pomorskich Madonn szafkowych. Studia Pelplińskie 1977 (t.8) s. 127-152
Clasen K.H.: Die Mittelaterliche Bildhauerkunst im Deutschordensland Beussen. Berlin 1939
Fridrich A.: Historye cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce. Kraków 1903-1908 t.3 (1908) s.430-434
Fries W.: Die Schreimadonna. Nürnberg 1929 s.12-13
Klimaniec Eugeniusz: Sanktuarium Matki Boskiej w Sejnach. Sejny 1996
Staszewski Jarosław: Przez Maryje do Chrystusa, Msza Święta, 1/2000
Fot. J. Lupo, K. Palewicz
POCZĄTEK
ZABYTKI
HOME
BAZYLIKA
MADONNA
ORGANY BAZYLIKI
KLASZTOR
RATUSZ MIEJSKI
SYNAGOGA
MUZEUM